五行 อ่านว่าอะไร? Wǔxíng | อู่สิง / เบญจธาตุ

วงจรอู่สิง: ลูกศรสีเขียวแสดงการส่งเสริม ส่วนลูกศรสีแดงแสดงการควบคุมตามแนวคิดดั้งเดิม
Chris / Chrkl | CC BY-SA 3.0
ใช้แผนภาพต้นฉบับโดยไม่เปลี่ยนเนื้อหา

Chinese Proper Noun · ชื่อเฉพาะอื่น ๆ

五行Wǔxíng

อู่สิง

อู่สิงหรือเบญจธาตุ เป็นกรอบความคิดจีนเกี่ยวกับไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำ พร้อมความสัมพันธ์แบบส่งเสริมและควบคุมกัน ใช้ทำความเข้าใจบริบทวัฒนธรรม ไม่ใช่ธาตุเคมีห้าชนิด

ชื่อที่คนไทยรู้จัก: อู่สิง / เบญจธาตุ
ประเภท: ระบบแนวคิดทางปรัชญาและวัฒนธรรมจีน

เสียงอ่าน

ฟังชื่อระบบอู่สิง

ฟังรายการไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ

เสียงสังเคราะห์ภาษาจีนกลาง

ข้อมูลสำคัญแบบย่อ

ชื่อจีน	五行Wǔxíng อู่สิง; อักษรตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน
ชื่อที่ใช้ในไทย	อู่สิง เบญจธาตุ หรือธาตุทั้งห้าในแนวคิดจีน
ชื่อภาษาอังกฤษ	Wuxing; five phases; five elements ในบริบทปรัชญาจีน
องค์ประกอบ	木、火、土、金、水mù, huǒ, tǔ, jīn, shuǐ ไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำ
ความสัมพันธ์สำคัญ	相生 / 相克xiāngshēng / xiāngkè ส่งเสริมกัน / ควบคุมหรือยับยั้งกันภายในกรอบแนวคิด
ภูมิหลัง	ปรากฏในความคิดจีนโบราณ และได้รับการขยายเป็นระบบอธิบายด้านต่าง ๆ ในสมัยฮั่นและยุคต่อมา
พบในบริบท	ประวัติศาสตร์ความคิด สีและสัญลักษณ์ การจัดพื้นที่ และตำราวัฒนธรรมจีน
ขอบเขตหน้านี้	ระบบไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ ไม่รวมชื่อคัมภีร์หรือความหมายคุณธรรมห้าประการที่เขียนเหมือนกัน

ข้อมูลและภาพตรวจจากแหล่งที่ระบุไว้ในส่วนแหล่งอ้างอิงด้านล่าง

ห้ากลุ่มและความสัมพันธ์ทีละคู่

ลูกศรสีเขียวในภาพเป็นวงจรส่งเสริม ส่วนลูกศรสีแดงเป็นวงจรควบคุม ตารางนี้ถอดความสัมพันธ์ในกรอบดั้งเดิม ไม่ใช่ข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์

กลุ่ม	ส่งเสริม	ควบคุม
木mù ไม้	木生火mù shēng huǒ ไม้ส่งเสริมไฟ	木克土mù kè tǔ ไม้ควบคุมดิน
火huǒ ไฟ	火生土huǒ shēng tǔ ไฟส่งเสริมดิน	火克金huǒ kè jīn ไฟควบคุมโลหะ
土tǔ ดิน	土生金tǔ shēng jīn ดินส่งเสริมโลหะ	土克水tǔ kè shuǐ ดินควบคุมน้ำ
金jīn โลหะ	金生水jīn shēng shuǐ โลหะส่งเสริมน้ำ	金克木jīn kè mù โลหะควบคุมไม้
水shuǐ น้ำ	水生木shuǐ shēng mù น้ำส่งเสริมไม้	水克火shuǐ kè huǒ น้ำควบคุมไฟ

ชื่อจีน พินอิน และคำอ่านไทย

五行Wǔxíng ในหน้านี้เป็นชื่อกรอบความคิดจีนที่ใช้ไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำอธิบายคุณลักษณะและความสัมพันธ์ คำไทยว่าเบญจธาตุหรือธาตุทั้งห้าจึงต้องอ่านในบริบทนี้ ส่วนภาษาอังกฤษพบทั้ง five phases และ five elements โดยคำว่า phases ช่วยเน้นการเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่รายชื่อธาตุเคมี ตัว 行xíng อ่าน xíng เสียงสอง คำอ่านไทยโดยประมาณคือ อู่สิง ไม่ใช่ อู่หาง

มากกว่ารายการสิ่งของห้าชนิด

การอ่านอู่สิงให้เข้าใจต้องดูความสัมพันธ์ระหว่างทั้งห้ากลุ่มด้วย ไม่ใช่จำเพียงชื่อไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำ ในประวัติศาสตร์ความคิดจีน ระบบนี้ถูกนำไปอธิบายการเปลี่ยนแปลงและการจัดหมวดหมู่หลายด้าน การแปลว่าเบญจธาตุยังใช้ได้ในภาษาไทย แต่คำว่าธาตุในที่นี้ไม่เท่ากับธาตุในตารางธาตุสมัยใหม่ และไม่ใช่คำยืนยันว่าโลกประกอบด้วยวัตถุเพียงห้าชนิดตามวิทยาศาสตร์ปัจจุบัน

วงจรส่งเสริมและวงจรควบคุมต่างกันอย่างไร

相生xiāngshēng ใช้กล่าวถึงความสัมพันธ์แบบส่งเสริมหรือก่อเกิด ส่วน 相克xiāngkè กล่าวถึงการควบคุมหรือยับยั้งกันตามระบบดั้งเดิม ตารางด้านล่างแยกสองแบบให้เห็นทีละคู่ ไม่ควรแปลคำแรกว่าเป็นเรื่องดีเสมอและคำหลังว่าเป็นเรื่องร้ายเสมอ เมื่ออ่านแผนภาพ ให้แยกว่าลูกศรแสดงความสัมพันธ์แบบใด และอย่านำคำอธิบายเชิงสัญลักษณ์ไปสรุปเป็นปฏิกิริยาเคมีจริง

เหตุใดจึงพบลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ

木火土金水mù huǒ tǔ jīn shuǐ คือการเรียงชื่อทั้งห้าตามวงจรส่งเสริม โดยเริ่มที่ไม้ ต่อด้วยไฟ ดิน โลหะ น้ำ แล้วกลับสู่ไม้ จึงเป็นรายการภายในระบบ ไม่ใช่ชื่อเฉพาะอีกชื่อหนึ่ง ส่วน 金木水火土jīn mù shuǐ huǒ tǔ เป็นอีกรูปแบบที่พบในการแจกแจงสมาชิก การเริ่มวงจรจากน้ำหรือจากไฟก็ทำได้ หากยังรักษาความสัมพันธ์ระหว่างคู่เดิมไว้ จึงไม่ควรถือว่ามีเพียงลำดับคำเดียวที่ถูกต้องในทุกบริบท

เกี่ยวข้องกับหยินหยาง แต่ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

ในตำราหรือบทความอาจพบ 阴阳yīnyáng และ 五行Wǔxíng อยู่ใกล้กัน หยินหยางกล่าวถึงสองด้านที่สัมพันธ์กัน ส่วนอู่สิงใช้ห้ากลุ่มและความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่ม ภายหลังแนวคิดเหล่านี้ถูกนำมาใช้ร่วมกันในหลายบริบท การเห็นคำว่า 阴阳五行yīnyáng wǔxíng จึงไม่ได้ทำให้ชื่อหยินหยางกลายเป็นชื่อแทนของอู่สิง

อ่านตารางสี ทิศ และฤดูกาลอย่างมีบริบท

อู่สิงถูกเชื่อมกับหมวดสี รส ทิศ ฤดูกาล และหมวดอื่นในเอกสารจีน แต่เมื่ออ่านตารางจับคู่ควรดูด้วยว่ามาจากตำรา ยุค หรือผู้เขียนใด ไม่ควรขยายรายละเอียดจากแผนภาพเดียวไปเป็นกฎที่ทุกสำนักใช้ตรงกันทั้งหมด การรู้ความหมายของชื่อระบบช่วยให้อ่านงานวัฒนธรรมได้ โดยไม่จำเป็นต้องยอมรับคำทำนายหรือข้ออ้างเกี่ยวกับสุขภาพที่พ่วงมากับระบบนั้น

ตัวเขียนเดียวกันอาจหมายถึงคนละเรื่อง

พจนานุกรมยังบันทึกการใช้ 五行Wǔxíng ในความหมายคุณธรรมห้าประการ และในงานวิชาการอาจเป็นชื่อข้อความโบราณที่ต้องแยกศึกษา หน้านี้อธิบายเฉพาะระบบไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ ไม่ใช้ชื่อคุณธรรมหรือชื่อคัมภีร์เป็นชื่อแทนอัตโนมัติ อีกกรณีหนึ่งคือการนับข้อความห้าบรรทัด ซึ่งตัว 行xíng อ่าน háng ไม่ใช่ชื่อระบบอู่สิง จึงต้องดูบริบทประกอบก่อนเลือกคำอ่าน

แยกชื่อทีละส่วน

ส่วนของชื่อ	หมายเหตุ
五wǔ	ห้า บอกจำนวนหมวดในระบบ
行xíng	ในชื่อระบบอ่านเสียงสอง; การแปลขึ้นกับบริบท ไม่ใช่ háng ที่ใช้กับแถวหรือบรรทัด
五行wǔxíng	อ่านเป็นชื่อแนวคิดทั้งคำว่าอู่สิง

ชื่อและรูปแบบที่ใช้แทนกัน

五行学说wǔxíng xuéshuō
五行學說wǔxíng xuéshuō
Wuxing
Wu-hsing
five phases
five elements
อู่สิง
เบญจธาตุ

คำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง

คำจีน	ความหมายไทย
相生xiāngshēng	ส่งเสริมหรือก่อเกิดกันในระบบดั้งเดิม
相克xiāngkè	ควบคุมหรือยับยั้งกันในระบบดั้งเดิม
循环xúnhuán	วงจร; การวนกลับเป็นรอบ
顺序shùnxù	ลำดับ
关系guānxì	ความสัมพันธ์
阴阳yīnyáng	หยินหยาง แนวคิดที่เกี่ยวข้องแต่ไม่ใช่ชื่อแทนของอู่สิง

ชื่อที่เกี่ยวข้อง

คำประสมและวลีที่พบบ่อย

วลีจีน	ความหมายไทย
阴阳五行yīnyáng wǔxíng	หยินหยางและอู่สิง เมื่อกล่าวถึงแนวคิดที่นำมาใช้ร่วมกัน
五行相生wǔxíng xiāngshēng	วงจรส่งเสริมของอู่สิง
五行相克wǔxíng xiāngkè	วงจรควบคุมของอู่สิง
五行学说wǔxíng xuéshuō	แนวคิดหรือทฤษฎีอู่สิง
金木水火土jīn mù shuǐ huǒ tǔ	โลหะ ไม้ น้ำ ไฟ ดิน เป็นการแจกแจงสมาชิก ไม่ใช่อีกชื่อระบบ
五行属性wǔxíng shǔxìng	คุณลักษณะที่จัดตามอู่สิง
按木火土金水排列àn mù huǒ tǔ jīn shuǐ páiliè	เรียงตามลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ
五行相生的顺序wǔxíng xiāngshēng de shùnxù	ลำดับวงจรส่งเสริมของอู่สิง
依次相生yīcì xiāngshēng	ส่งเสริมกันตามลำดับ

ตัวอย่างประโยค

五行包括木、火、土、金、水。Wǔxíng bāokuò mù, huǒ, tǔ, jīn, shuǐ.

อู่สิงประกอบด้วยไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำ

五行的“行”读作xíng。Wǔxíng de “xíng” dú zuò xíng.

อักษรตัวหลังในคำว่าอู่สิงอ่านว่า xíng

五行思想被应用到古代文化的多个领域。Wǔxíng sīxiǎng bèi yìngyòng dào gǔdài wénhuà de duō ge lǐngyù.

แนวคิดอู่สิงถูกนำไปใช้ในหลายด้านของวัฒนธรรมโบราณ

相生和相克是五行学说中的两种关系。Xiāngshēng hé xiāngkè shì wǔxíng xuéshuō zhōng de liǎng zhǒng guānxì.

การส่งเสริมกันและการควบคุมกันเป็นความสัมพันธ์สองแบบในแนวคิดอู่สิง

按照五行相生的次序，木生火，火生土。Ànzhào wǔxíng xiāngshēng de cìxù, mù shēng huǒ, huǒ shēng tǔ.

ตามลำดับวงจรส่งเสริมของอู่สิง ไม้ส่งเสริมไฟ และไฟส่งเสริมดิน

五行不只是五种物质的名单。Wǔxíng bù zhǐ shì wǔ zhǒng wùzhì de míngdān.

อู่สิงไม่ใช่เพียงรายชื่อวัตถุห้าชนิด

不同历史语境中的五行对应系统可能有所不同。Bùtóng lìshǐ yǔjìng zhōng de wǔxíng duìyìng xìtǒng kěnéng yǒusuǒ bùtóng.

ระบบการจับคู่ตามอู่สิงอาจแตกต่างกันตามบริบททางประวัติศาสตร์

บทสนทนาตัวอย่าง

五行是五种化学元素吗？Wǔxíng shì wǔ zhǒng huàxué yuánsù ma?

อู่สิงคือธาตุเคมีห้าชนิดใช่ไหม

不是，它是中国古代用来理解变化和关系的分类系统。Bú shì, tā shì Zhōngguó gǔdài yònglái lǐjiě biànhuà hé guānxì de fēnlèi xìtǒng.

ไม่ใช่ เป็นระบบการจำแนกที่จีนโบราณใช้ทำความเข้าใจความเปลี่ยนแปลงและความสัมพันธ์

ตัวอย่างเมื่ออธิบายลำดับในวงจร

老师用“木火土金水”帮助学生记五行相生的顺序。Lǎoshī yòng “mù huǒ tǔ jīn shuǐ” bāngzhù xuésheng jì wǔxíng xiāngshēng de shùnxù.

ครูใช้ลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ ช่วยนักเรียนจำวงจรส่งเสริมของอู่สิง

“木火土金水”依次表示木生火、火生土、土生金、金生水。“Mù huǒ tǔ jīn shuǐ” yīcì biǎoshì mù shēng huǒ, huǒ shēng tǔ, tǔ shēng jīn, jīn shēng shuǐ.

ลำดับนี้แสดงไม้ส่งเสริมไฟ ไฟส่งเสริมดิน ดินส่งเสริมโลหะ และโลหะส่งเสริมน้ำตามลำดับ

从水生木再回到“木火土金水”，相生关系形成循环。Cóng shuǐ shēng mù zài huídào “mù huǒ tǔ jīn shuǐ”, xiāngshēng guānxì xíngchéng xúnhuán.

เมื่อน้ำส่งเสริมไม้แล้วกลับมาที่ลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ ความสัมพันธ์นี้จึงเป็นวงจร

图表按“木火土金水”的顺序画出了五行相生。Túbiǎo àn “mù huǒ tǔ jīn shuǐ” de shùnxù huà chū le wǔxíng xiāngshēng.

แผนภาพวาดวงจรส่งเสริมของอู่สิงตามลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ

列举五行时，也可以看到“金木水火土”的顺序。Lièjǔ wǔxíng shí, yě kěyǐ kàndào “jīn mù shuǐ huǒ tǔ” de shùnxù.

เมื่อแจกแจงสมาชิกของอู่สิง ก็อาจพบลำดับโลหะ ไม้ น้ำ ไฟ ดินได้เช่นกัน

看到“木火土金水”时，要先判断作者是否在讲相生关系。Kàndào “mù huǒ tǔ jīn shuǐ” shí, yào xiān pànduàn zuòzhě shìfǒu zài jiǎng xiāngshēng guānxì.

เมื่อเห็นลำดับไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ ควรดูก่อนว่าผู้เขียนกำลังอธิบายวงจรส่งเสริมหรือไม่

他把“木火土金水”和“金木水火土”写在两张不同的卡片上。Tā bǎ “mù huǒ tǔ jīn shuǐ” hé “jīn mù shuǐ huǒ tǔ” xiě zài liǎng zhāng bùtóng de kǎpiàn shàng.

เขาเขียนไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ และโลหะ ไม้ น้ำ ไฟ ดิน ไว้บนบัตรคนละใบ

บทสนทนา

为什么这里写“木火土金水”？Wèishénme zhèlǐ xiě “mù huǒ tǔ jīn shuǐ”?

ทำไมตรงนี้จึงเขียนว่าไม้ ไฟ ดิน โลหะ น้ำ

因为这里讲的是五行相生的循环顺序。Yīnwèi zhèlǐ jiǎng de shì wǔxíng xiāngshēng de xúnhuán shùnxù.

เพราะตรงนี้กำลังอธิบายลำดับวงจรส่งเสริมของอู่สิง

ลำดับขีดของชื่อระบบ

ลำดับขีดของสมาชิกทั้งห้า

ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

Palace Museum: Yin-Yang and Five Phases – ตรวจความต่างของหยินหยางกับอู่สิง และการเชื่อมกับหมวดต่าง ๆ
Renmin University: Luo Anxian on classical Chinese philosophy – ตรวจลำดับวงจรส่งเสริมและควบคุมตามข้อความโบราณที่บทความยกมาวิเคราะห์
Ministry of Education: Revised Mandarin Chinese Dictionary – ตรวจเสียงอ่านและแยกความหมายระบบห้ากลุ่มจากความหมายอื่นของตัวเขียนเดียวกัน
Internet Encyclopedia of Philosophy: Wuxing – ตรวจขอบเขตแนวคิด คำแปล five phases และความแตกต่างตามบริบทประวัติศาสตร์
Wikimedia Commons: CircleOfElements2Cycles – ที่มาของแผนภาพ ผู้วาด และสัญญาอนุญาต CC BY-SA 3.0