人算不如天算
คำศัพท์จีน
ตัวเต็ม: 人算不如天算
อ่านว่า: เหรินซ่วนปู้หรูเทียนซ่วน
ความหมาย: คนวางแผนหรือคำนวณอย่างไรก็ไม่อาจควบคุมเหตุปัจจัยทั้งหมดได้ เรื่องจริงอาจเปลี่ยนไปเพราะเหตุเหนือความคาดหมาย จึงใช้เมื่อผลลัพธ์ไม่เป็นไปตามแผนหรือมีจังหวะพลิกผัน; 天算 อาจแปลเชิงวัฒนธรรมว่า ‘ฟ้าลิขิต’ แต่ในบทสนทนาทั่วไปไม่จำเป็นต้องเป็นความเชื่อทางศาสนา อาจหมายถึงสถานการณ์ โชค หรือปัจจัยภายนอกที่ควบคุมไม่ได้
ชนิดคำ: สุภาษิตและสำนวน (proverb/idiom)
人算不如天算 หมายถึงอะไร
人算不如天算 เป็นสุภาษิตที่เปรียบว่าการคำนวณและวางแผนของมนุษย์ไม่อาจครอบคลุมสิ่งที่“ฟ้า”กำหนด ใช้เมื่อเหตุการณ์เปลี่ยนเพราะสภาพอากาศ อุบัติเหตุ จังหวะ โชค การตัดสินใจของคนอื่น หรือปัจจัยที่คาดไม่ถึง แปลไทยได้ว่า“คนคำนวณไม่สู้ฟ้าลิขิต”“แผนคนไม่อาจเหนือเหตุปัจจัย”หรือ“ไม่มีใครควบคุมทุกอย่างได้”
算 สองตำแหน่งไม่ได้หมายถึงเลขอย่างเดียว
人算 คือสิ่งที่คนคำนวณ คาดการณ์ วางแผน หรือจัดการ ส่วน天算เป็นภาพเปรียบถึงการจัดวางของฟ้า โชคชะตา และเหตุภายนอก คำว่า算จึงกว้างกว่าการบวกลบตัวเลข ตัวอย่างเช่น วางกำหนดการเดินทางอย่างละเอียดแต่ต้องยกเลิกเพราะพายุ สามารถใช้สำนวนนี้ได้แม้ไม่มีการคำนวณตัวเลขจริง
天 ต้องแปลว่าเทพเจ้าหรือไม่
ไม่จำเป็น ในคติเดิม天อาจเชื่อมกับ天意、命运หรือระเบียบเหนือมนุษย์ แต่ผู้พูดสมัยใหม่จำนวนมากใช้เป็นภาษาสำเร็จรูปเพื่อบอกว่า事情有变หรือ计划赶不上变化 โดยไม่ได้ประกาศความเชื่อศาสนา การแปลควรดูน้ำเสียงและสถานการณ์ ไม่ควรเติมคำว่า“พระเจ้า”หากต้นฉบับเพียงพูดถึงเหตุไม่คาดคิด
น้ำเสียงของสำนวน
สำนวนนี้มักมีความ无奈 คือจนใจเพราะทำอะไรกับเหตุการณ์ไม่ได้ อาจใช้ปลอบตนเองหลังความผิดหวัง ใช้อธิบายผลพลิกผัน หรือพูดติดตลกเมื่อเรื่องเล็กไม่เป็นตามแผน หากใช้หลังคนอื่นล้มเหลว น้ำเสียงอาจฟังเหมือนซ้ำเติมหรือปัดความรับผิดชอบ จึงควรแสดงความเห็นใจก่อน
ไม่ได้สอนให้เลิกวางแผน
人算不如天算 เตือนว่าการวางแผนมีขีดจำกัด ไม่ได้หมายความว่า不用计划、不必努力 ทางใช้ที่สร้างสรรค์คือยอมรับความไม่แน่นอน เตรียม备用方案 และปรับแผนเมื่อข้อมูลเปลี่ยน หากความเสียหายเกิดจากความประมาท การยกสำนวนนี้มาอ้าง“ฟ้า”อาจเลี่ยงความรับผิดชอบและไม่เหมาะสม
ต่างจาก 计划赶不上变化
计划赶不上变化 เป็นภาษาพูดตรงไปตรงมาว่าการเปลี่ยนแปลงเกิดเร็วหรือมากจนแผนตามไม่ทัน 人算不如天算 มีภาพวัฒนธรรมเรื่องคนกับฟ้า และให้ความรู้สึกเป็นสุภาษิตมากกว่า ทั้งคู่ใช้ในเหตุเหนือคาดได้ แต่ประโยคแรกเป็นกลางและเหมาะกับงานวางแผน ส่วนประโยคหลังเน้นอารมณ์และชะตาพลิกผัน
ต่างจาก 谋事在人，成事在天
谋事在人，成事在天 แบ่งหน้าที่ชัดว่า人ต้อง谋事หรือพยายามวางแผน แต่ความสำเร็จสุดท้ายขึ้นกับเหตุที่ควบคุมไม่ได้ จึงมักใช้ให้กำลังใจให้ทำส่วนของตนก่อน 人算不如天算 มักกล่าวหลังหรือระหว่างความพลิกผัน เน้นว่าการคำนวณของคนพ่ายต่อสถานการณ์
ต่างจาก 人定胜天
人定胜天 เน้นพลังความมุ่งมั่นและการจัดการของมนุษย์ที่จะเอาชนะความยากลำบาก ดูเหมือนตรงข้ามกับ人算不如天算 แต่ทั้งสองสะท้อนมุมต่างกัน: มนุษย์ควรลงมือและแก้ปัญหา ขณะเดียวกันต้องยอมรับข้อจำกัดและความไม่แน่นอน ผู้พูดเลือกใช้ตามเจตนา ไม่จำเป็นต้องถือเป็นหลักปรัชญาที่หักล้างกันเด็ดขาด
รูปประโยคและการออกเสียง
มักนำด้วย 真是、果然、没想到 หรือ只能说 เช่น 没想到航班取消，真是人算不如天算 พินอิน rén suàn bù rú tiān suàn คำอ่านไทย“เหรินซ่วนปู้หรูเทียนซ่วน” 不 อยู่หน้า如เสียง 2 จึงคงอ่าน bù เสียง 4 ไม่เปลี่ยนเป็น bú ตามกฎ变调ที่ใช้เฉพาะเมื่อหน้าพยางค์เสียง 4 คำนี้เขียนเหมือนกันในตัวย่อและตัวเต็ม
ลำดับขีด
คำประสมที่พบบ่อย
真是人算不如天算 (zhēnshi rén suàn bù rú tiān suàn): ช่างเป็นเรื่องที่คนคำนวณไม่สู้เหตุเหนือคาดจริง ๆ
只能说人算不如天算 (zhǐ néng shuō rén suàn bù rú tiān suàn): คงพูดได้เพียงว่าคนควบคุมทุกอย่างไม่ได้
人算不如天算，计划有变 (rén suàn bù rú tiān suàn, jìhuà yǒu biàn): มีเหตุเหนือคาดจนแผนเปลี่ยน
计划赶不上变化 (jìhuà gǎn bu shàng biànhuà): แผนตามการเปลี่ยนแปลงไม่ทัน
谋事在人，成事在天 (móushì zài rén, chéngshì zài tiān): คนมีหน้าที่วางแผน ส่วนผลสำเร็จขึ้นกับเหตุปัจจัย
天算不由人算 (tiān suàn bù yóu rén suàn): สิ่งที่ฟ้ากำหนดไม่ขึ้นกับการคำนวณของคน
出乎预料 (chūhū yùliào): เกินความคาดหมาย
发生意外 (fāshēng yìwài): เกิดเหตุไม่คาดฝัน
人定胜天 (rén dìng shèng tiān): ความมุ่งมั่นของคนเอาชนะอุปสรรคธรรมชาติได้
ตัวอย่างการใช้
我们准备了很久，没想到暴雨让活动取消，真是人算不如天算。
Wǒmen zhǔnbèi le hěn jiǔ, méi xiǎngdào bàoyǔ ràng huódòng qǔxiāo, zhēnshi rén suàn bù rú tiān suàn.
พวกเราเตรียมมานาน แต่ฝนหนักกลับทำให้งานถูกยกเลิก ช่างเป็นเรื่องเหนือการคาดหมายจริง ๆ
他本来打算坐早班车，结果临时停运，只能说人算不如天算。
Tā běnlái dǎsuàn zuò zǎobānchē, jiéguǒ línshí tíngyùn, zhǐ néng shuō rén suàn bù rú tiān suàn.
เดิมเขาตั้งใจขึ้นรถเที่ยวเช้า แต่รถหยุดวิ่งกะทันหัน คงพูดได้เพียงว่าคนควบคุมทุกอย่างไม่ได้
人算不如天算，我们还是要为变化准备备用方案。
Rén suàn bù rú tiān suàn, wǒmen háishi yào wèi biànhuà zhǔnbèi bèiyòng fāng'àn.
แม้คนจะควบคุมทุกอย่างไม่ได้ เราก็ควรเตรียมแผนสำรองรับความเปลี่ยนแปลง
他们以为一定会赢，没想到最后一分钟被追平，真是人算不如天算。
Tāmen yǐwéi yídìng huì yíng, méi xiǎngdào zuìhòu yì fēnzhōng bèi zhuīpíng, zhēnshi rén suàn bù rú tiān suàn.
พวกเขาคิดว่าจะชนะอย่างแน่นอน แต่กลับถูกตีเสมอในนาทีสุดท้าย เหตุการณ์ช่างพลิกเกินคาด
有时人算不如天算，并不表示努力毫无意义。
Yǒushí rén suàn bù rú tiān suàn, bìng bù biǎoshì nǔlì háo wú yìyì.
บางครั้งผลอาจเหนือการคำนวณของคน แต่นั่นไม่ได้แปลว่าความพยายามไร้ความหมาย
原定的会议因设备故障延期了，大家都感叹人算不如天算。
Yuándìng de huìyì yīn shèbèi gùzhàng yánqī le, dàjiā dōu gǎntàn rén suàn bù rú tiān suàn.
การประชุมที่กำหนดไว้เลื่อนเพราะอุปกรณ์ขัดข้อง ทุกคนจึงทอดถอนใจว่าเรื่องเหนือคาดเกิดขึ้นได้
他说“人算不如天算”时，语气里既有无奈，也有自我安慰。
Tā shuō “rén suàn bù rú tiān suàn” shí, yǔqì lǐ jì yǒu wúnài, yě yǒu zìwǒ ānwèi.
ตอนเขาพูดสำนวนนี้ น้ำเสียงมีทั้งความจนใจและการปลอบตัวเอง
A: 行程都安排好了，怎么突然改期？
Xíngchéng dōu ānpái hǎo le, zěnme tūrán gǎiqī?
กำหนดการจัดไว้หมดแล้ว ทำไมจู่ ๆ เปลี่ยนวันล่ะ
B: 台风要来了，人算不如天算，安全最重要。
Táifēng yào lái le, rén suàn bù rú tiān suàn, ānquán zuì zhòngyào.
พายุไต้ฝุ่นกำลังมา เรื่องเหนือคาดควบคุมไม่ได้ ความปลอดภัยสำคัญที่สุด
ทบทวนคำศัพท์ HSK ต่อ
น้องๆ สามารถกลับไปดูเครื่องมือฝึกคำศัพท์ได้ที่ HSK Tools Hub หรือดูแนวทางเลือกระดับได้ที่ HSK Level Guide