登

登dēng เป็นกริยาหลักที่มีภาพพื้นฐานว่า ‘ขึ้น’ แล้วขยายไปหลายคำประสม เช่น 登山ปีนเขา 登台ขึ้นเวที 登机ขึ้นเครื่อง 登门ไปเยี่ยมถึงบ้าน และ刊登ตีพิมพ์หรือลงเนื้อหา ความหมายบางแขนงใช้ได้เฉพาะรูปประสม ไม่ควรนำ登เดี่ยวไปแทนคำเต็มทุกครั้ง การเรียนคำนี้จึงควรจำทั้งแกนความหมายและคู่คำที่ใช้จริง แทนการยึดคำแปลเดียวว่า ‘ปีน’

登กับการขึ้น

登山、登上山顶dēngshān, dēngshàng shāndǐng ใช้กับการขึ้นไปยังที่สูง 登上ตามด้วยจุดหมาย เช่น 登上高楼หรือ登上领奖台 รูปนี้เน้นการไปถึงหรือเคลื่อนขึ้น ส่วน爬มักเน้นการปีนด้วยแรงกายหรือมือเท้า จึงไม่ใช้แทนกันเสมอ และกิจกรรมบนภูเขาต้องเลือกคำตามเส้นทางและลักษณะจริง

คำประสมเกี่ยวกับการปรากฏและการเดินทาง

登台、登场、登机dēngtái, dēngchǎng, dēngjī คือขึ้นเวที ปรากฏตัว และขึ้นเครื่องตามลำดับ 登门หมายถึงไปถึงบ้านหรือสถานที่ของอีกฝ่าย มักใช้กับ拜访หรือ道歉 ความหมายเหล่านี้เกิดจากคำประสมที่คุ้นเคย ไม่ได้แปลว่า登เดี่ยวมีกรรมชนิดใดก็ได้

ความหมายตีพิมพ์

刊登新闻kāndēng xīnwén หมายถึงลงหรือตีพิมพ์ข่าว และรูปสั้น登广告หมายถึงลงโฆษณา ในงานเขียนทางการ刊登ชัดกว่า ส่วน登录คือเข้าสู่ระบบและ登记คือลงทะเบียน แม้ขึ้นต้นด้วย登เหมือนกันก็เป็นคำศัพท์คนละคำ ไม่ควรแยกแปลทีละอักษรจนสับสน

การออกเสียงและขอบเขตภาพ

登อ่านdēngเสียงหนึ่ง คำอ่านไทย ‘เติง’ ตัวเต็มเหมือนตัวย่อ ควรระวังกับ蹬 dēng ที่หมายถึงถีบหรือเหยียบออกแรง และ灯 dēng ที่หมายถึงโคมไฟ ภาพคนปีนเขาแทนได้เพียงแขนง登山 แต่ไม่ครอบคลุมการขึ้นเวที ขึ้นเครื่อง ไปเยี่ยม หรือตีพิมพ์ จึงไม่ใช้ภาพเดียวเป็น featured visual ของ headword นี้

ลำดับขีด