语用学

语用学คืออะไร

语用学 คือวัจนปฏิบัติศาสตร์ สาขาภาษาศาสตร์ที่ศึกษาการใช้ภาษาในสถานการณ์จริง ไม่ได้ถามเพียงว่าคำและประโยคมีความหมายตามระบบภาษาอย่างไร แต่ถามด้วยว่าใครพูดกับใคร ที่ไหน เมื่อไร ด้วยเจตนาใด มีความรู้ร่วมอะไร และผู้ฟังอนุมานความหมายอย่างไร

บริบทมีอะไรบ้าง

语境ครอบคลุมข้อความก่อนหลัง สถานที่ เวลา บทบาทของผู้ร่วมสนทนา ความสัมพันธ์ ความรู้ร่วม วัฒนธรรม และสิ่งที่มองเห็น เช่น一句“门开着呢”อาจเป็นเพียงข้อมูล หรือเป็นคำขอให้ปิดประตู ขึ้นกับสถานการณ์ จึงไม่ควรแปลความหมายโดยตัดประโยคออกจากบริบทเสมอ

ความหมายตรงกับความหมายที่สื่อ

ผู้พูดอาจพูดประโยคหนึ่งแต่ต้องการทำมากกว่าบอกข้อมูล เช่น“这里有点冷”มีเนื้อหาตรงว่าอากาศหนาว แต่อาจใช้ขอให้ปิดหน้าต่าง ความหมายที่ผู้ฟังอนุมานไม่จำเป็นต้องเป็นความหมายอ้อมทุกครั้ง และการอนุมานต้องมีหลักจากบริบท ไม่ใช่เดาเจตนาอย่างอิสระ

言语行为

การพูดเป็นการกระทำได้ เช่น陈述บอกข้อมูล, 请求ขอร้อง, 承诺ให้สัญญา, 道歉ขอโทษ และ邀请เชิญ รูปประโยคกับการกระทำไม่จับคู่แบบหนึ่งต่อหนึ่ง คำถาม“你能关一下门吗？”มีรูปเป็นคำถามเรื่องความสามารถ แต่ในบริบททั่วไปทำหน้าที่เป็นคำขอให้ปิดประตู

ความหมายโดยนัยและการประชด

含意คือสิ่งที่สื่อเกินกว่าความหมายตรง ผู้ฟังใช้หลักความร่วมมือ ความรู้ร่วม และความเหมาะสมของสถานการณ์ช่วยอนุมาน ส่วน反话หรือประชดอาจพูดสิ่งที่ตรงข้ามกับท่าทีจริง เช่นพูด“你真早”กับคนมาสาย การเข้าใจต้องดูน้ำเสียง เวลา และความสัมพันธ์ ไม่ใช่ถือว่าประโยคชมทุกประโยคเป็นประชด

ความสุภาพ

语用学ศึกษาว่าผู้พูดจัดการคำขอ การปฏิเสธ คำชม และความขัดแย้งอย่างไร ความสุภาพไม่ได้อยู่ในคำว่า请เพียงคำเดียว ต้องดูระดับภาระ ระยะห่าง สถานะ น้ำเสียง และสิทธิของแต่ละฝ่าย รูปที่สุภาพในกลุ่มหนึ่งอาจฟังห่างเหินหรือกดดันในอีกกลุ่ม

ต่างจาก语义学

语义学หรืออรรถศาสตร์ศึกษาความหมายที่สัมพันธ์กับคำ โครงสร้าง และระบบภาษา ส่วน语用学เน้นความหมายในการใช้จริง แต่เส้นแบ่งไม่ได้ชัดสมบูรณ์ นักภาษาศาสตร์ยังถกเถียงเรื่องสิ่งที่มาจากรหัสภาษา สิ่งที่มาจากบริบท และสิ่งที่ผู้ฟังอนุมาน จึงไม่ควรสรุปง่ายๆ ว่า语义学คือความหมายตรงและ语用学คือความหมายอ้อมเท่านั้น

ประโยชน์ต่อผู้เรียนภาษา

ผู้เรียนอาจใช้คำและไวยากรณ์ถูกแต่ยังสื่อสารสะดุด เช่นขอตรงเกินไป ตอบคำชมไม่เข้ากับกลุ่ม หรือไม่เข้าใจการปฏิเสธทางอ้อม การพัฒนาความสามารถเชิงวัจนปฏิบัติคือการสังเกตตัวเลือกหลายระดับ ถามเมื่อไม่แน่ใจ และไม่เหมารวมว่าคนในวัฒนธรรมเดียวกันใช้ภาษาเหมือนกันทั้งหมด

การออกเสียง

อ่านว่า yǔyòngxué คำอ่านไทย“อวี่โย่งเสวีย” 语 yǔ เป็นเสียง 3, 用 yòng เป็นเสียง 4 และ学 xué เป็นเสียง 2 เมื่อเป็นศัพท์สาขาวิชาเขียนพินอินติดกัน อักษรดั้งเดิมเขียนว่า語用學

ลำดับขีด