คำศัพท์จีน
自觉
ตัวเต็ม: 自覺
อ่านว่า: จื้อเจวี๋ย
ความหมาย: ตระหนักหรือรู้ตัวด้วยตนเอง และมีจิตสำนึกจนลงมือทำสิ่งที่ควรทำโดยไม่ต้องให้ผู้อื่นคอยเตือนหรือบังคับ
ชนิดคำ: คำกริยา (v.), คำคุณศัพท์ (adj.)
ระดับ: HSK 3
ความหมายหลัก
自觉 มีแกนความหมายสองส่วนที่เชื่อมกัน คือ ‘ตระหนักหรือรู้ตัวด้วยตนเอง’ และ ‘ทำสิ่งที่ควรทำโดยไม่ต้องให้คนอื่นเตือนหรือบังคับ’ เมื่อวางหน้ากริยา เช่น 自觉遵守、自觉学习 และ 自觉排队 คำนี้บอกว่าผู้กระทำมีความเข้าใจหน้าที่แล้วลงมือเอง แม้ในโครงสร้างจะดูเหมือนคำวิเศษณ์ แต่พจนานุกรมและรายการ HSK มักจัดแกนคำเป็นคำกริยาและคำคุณศัพท์ จึงคงประเภทคำหลักสองชนิดไว้ใน metadata
ตำแหน่งและสถานการณ์ที่ใช้
โครงสร้างที่พบบ่อยคือ ประธาน + 自觉 + กริยา เช่น 大家自觉排队 และ 能/应该 + 自觉 + กริยา เช่น 能自觉完成 รูป 很自觉 ใช้บอกคุณลักษณะว่าคนนั้นมีวินัยหรือรู้หน้าที่ เช่น 这个孩子很自觉 ส่วน 自觉到/自觉地意识到 ในความหมาย ‘ตระหนักได้’ พบได้ในภาษาเขียน แต่ในบทสนทนาทั่วไป 察觉到、意识到 หรือ 认识到 มักระบุการตระหนักเรื่องหนึ่งได้ตรงกว่า
คำที่มักใช้ร่วมกัน
自觉 ต่างจาก 主动、自动 และ 自愿。主动 เน้นเป็นฝ่ายเริ่มก่อน แม้อาจมีคนขอไว้แล้ว; 自动 เน้นระบบหรือกลไกทำงานเองโดยไม่มีการสั่งแต่ละครั้ง; 自愿 เน้นยินยอมโดยสมัครใจและไม่มีการบังคับ; 自觉 เน้นความเข้าใจว่าควรทำอะไรแล้วควบคุมพฤติกรรมตนเอง คนหนึ่งอาจ 自愿参加 กิจกรรม จากนั้น 主动帮助 คนอื่น และ 自觉遵守 กติกา แต่ระบบลงทะเบียนอาจ 自动发送 ข้อความยืนยัน
เปรียบเทียบคำใกล้เคียง
自觉性 เป็นคำนามหมายถึงระดับความตระหนักหรือความมีวินัยในตนเอง เช่น 提高自觉性 ส่วน 自觉行动 เน้นนำความเข้าใจไปสู่การกระทำ และ 自觉改正 บอกว่าแก้ไขเมื่อรู้ข้อผิดพลาด การใช้คำนี้ควรอธิบายพฤติกรรมที่สังเกตได้ ไม่ควรใช้ติดป้ายคุณค่าของบุคคลอย่างเหมารวม และเนื้อหาคำศัพท์นี้ไม่ใช่คำประเมินทางจิตวิทยาหรือคำแนะนำด้านสุขภาพ
การออกเสียงและข้อควรระวัง
พินอิน zìjué: 自 zì เสียงสี่ และ 觉 jué เสียงสอง คำอ่านไทย ‘จื้อเจวี๋ย’ ตัวเต็ม 自覺 ในคำนี้ 觉 อ่าน jué ไม่อ่าน jiào ซึ่งใช้ใน 睡觉 shuìjiào ระวัง 用过的东西 อ่าน yòng guo de dōngxi โดย 过、的 และพยางค์ท้ายของ 东西 เป็นเสียงเบาตามบริบท ส่วน 了 ใน 改正了 อ่าน le เสียงเบา ไม่ต้องเติม 地 หลัง 自觉 ในวลี常用อย่าง 自觉遵守 และ 自觉学习
รูปแบบที่ใช้บ่อย
- ประธาน + 自觉 + กริยา
- 能/会 + 自觉 + กริยา
- 很/不够 + 自觉
- 自觉 + 遵守/完成
- 自觉 + 学习/行动
- 自觉 + 改正/检查
- 提高 + 自觉性
เวลาฝึกคำนี้ควรอ่านทั้งวลีและประโยคเต็มตามพินอิน สังเกตตำแหน่ง หน้าที่ทางไวยากรณ์ คำที่มักปรากฏร่วมกัน และบริบทที่ทำให้คำแปลไทยเปลี่ยนไป แล้วลองแต่งประโยคใหม่โดยรักษาโครงสร้างเดิม การจำเป็นก้อนภาษาช่วยให้เลือกใช้ได้เป็นธรรมชาติกว่าการแปลแยกทีละตัวอักษร
สรุปก่อนใช้
自觉เน้นรู้หน้าที่แล้วทำเอง ไม่เท่ากับ主动ที่เน้นริเริ่ม
自动ใช้กับกลไก ส่วน自愿เน้นความสมัครใจ
觉ใน自觉อ่าน jué ไม่อ่าน jiào
คำนี้ใช้บรรยายพฤติกรรม ไม่ใช่การวินิจฉัยด้านจิตวิทยา
ลำดับขีด
คำประสมที่พบบ่อย
自觉遵守 (zìjué zūnshǒu): ปฏิบัติตามด้วยจิตสำนึกของตนเอง
自觉学习 (zìjué xuéxí): เรียนด้วยความรับผิดชอบโดยไม่ต้องคอยเตือน
自觉行动 (zìjué xíngdòng): ลงมือทำด้วยความตระหนักของตนเอง
自觉完成 (zìjué wánchéng): ทำให้เสร็จเองอย่างมีความรับผิดชอบ
自觉排队 (zìjué páiduì): เข้าแถวเองอย่างเป็นระเบียบ
自觉改正 (zìjué gǎizhèng): แก้ไขด้วยตนเองเมื่อรู้ว่าผิด
提高自觉性 (tígāo zìjuéxìng): เพิ่มความตระหนักและวินัยในตนเอง
ตัวอย่างการใช้
大家都自觉排队等候。
Dàjiā dōu zìjué páiduì děnghòu.
ทุกคนเข้าแถวรออย่างเป็นระเบียบโดยไม่ต้องมีใครเตือน
他每天自觉完成复习计划。
Tā měitiān zìjué wánchéng fùxí jìhuà.
เขาทำแผนทบทวนให้เสร็จด้วยตนเองทุกวัน
员工都能自觉遵守工作规定。
Yuángōng dōu néng zìjué zūnshǒu gōngzuò guīdìng.
พนักงานสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดการทำงานด้วยความรับผิดชอบ
她意识到错误以后，自觉改正了。
Tā yìshí dào cuòwù yǐhòu, zìjué gǎizhèng le.
หลังจากตระหนักถึงความผิดพลาด เธอก็แก้ไขด้วยตนเอง
孩子们自觉把用过的东西放回原处。
Háizimen zìjué bǎ yòng guo de dōngxi fàng huí yuánchù.
เด็ก ๆ นำของที่ใช้แล้วกลับไปเก็บที่เดิมเอง
长期练习帮助他养成了自觉学习的习惯。
Chángqī liànxí bāngzhù tā yǎngchéng le zìjué xuéxí de xíguàn.
การฝึกอย่างต่อเนื่องช่วยให้เขาสร้างนิสัยเรียนด้วยตนเอง
没有人提醒，他也会自觉检查工作。
Méiyǒu rén tíxǐng, tā yě huì zìjué jiǎnchá gōngzuò.
แม้ไม่มีใครเตือน เขาก็ตรวจงานด้วยตนเอง
A: 每天都要提醒大家关灯吗？
Měitiān dōu yào tíxǐng dàjiā guān dēng ma?
ต้องเตือนทุกคนให้ปิดไฟทุกวันไหม
B: 不用，他们现在都会自觉关灯。
Bú yòng, tāmen xiànzài dōu huì zìjué guān dēng.
ไม่ต้อง ตอนนี้พวกเขาปิดไฟกันเองแล้ว
ทบทวนคำศัพท์ HSK ต่อ
น้องๆ สามารถกลับไปดูเครื่องมือฝึกคำศัพท์ได้ที่ HSK Tools Hub หรือดูแนวทางเลือกระดับได้ที่ HSK Level Guide